Wednesday, March 22, 2017

Reading from the sagas chapter 3, part two



Þorbjörn spyrr yfir á Hól víg Einars, sonar síns. Hann kunni illa tíðendum þessum. Nú tekr hann hest sinn ok ríðr yfir á Aðalból ok beiðir Hrafnkel bóta fyrir víg sonar síns.
   Hann kvaðst fleiri menn hafa drepit en þenna einn. "Er þér þat eigi ókunnigt, at ek vil engan mann fé bæta, ok verða menn þat þó svá gert at hafa. En þó læt ek svá sem mér þykki þetta verk mitt í verra lagi víga þeira, er ek hefi unnit. Hefir þú verit nábúi minn langa stund, ok hefir mér líkat vel til þín ok hvárum okkar til annars. Myndi okkr Einari ekki hafa annat smátt til orðit, ef hann hefði eigi riðit hestinum. En vit munum oft þess iðrast, er vit erum of málgir, ok sjaldnar mundum vit þessa iðrast, þó at vit mæltim færa en fleira. Mun ek þat nú sýna, at mér þykkir þetta verk mitt verra en önnur þau, er ek hefi unnit. Ek vil birgja bú þitt með málnytu í sumar, en slátrum í haust. Svá vil ek gera við þik hvert misseri, meðan þú villt búa. Sonu þína ok dætr skulum vit í burtu leysa með minni forsjá ok efla þau svá, at þau mætti fá góða kosti af því. Ok allt, er þú veizt í mínum hirzlum vera ok þú þarft at hafa heðan af, þá skaltu mér til segja ok eigi fyrir skart sitja heðan af um þá hluti, sem þú þarft at hafa. Skaltu búa, meðan þér þykkir gaman at, en fara þá hingat, er þér leiðist. Mun ek þá annast þik til dauðadags. Skulum vit þá vera sáttir. Vil ek þess vænta, at þat mæli fleiri, at sjá maðr sé vel dýrr".
   "Ek vil eigi þennan kost", segir Þorbjörn.
   "Hvern viltu þá?" segir Hrafnkell.
   Þá segir Þorbjörn: "Ek vil, at vit takim menn til gerðar með okkr".
   Hrafnkell svarar: "Þá þykkist þú jafnmenntr mér, ok munum vit ekki at því sættast".
   Þá reið Þorbjörn í brott ok ofan eftir heraði. Hann kom til Laugarhúsa ok hittir Bjarna, bróður sinn, ok segir honum þessi tíðendi, biðr, at hann muni nökkurn hlut í eiga um þessi mál.
   Bjarni kvað eigi sitt jafnmenni við at eiga, þar er Hrafnkell er, -- "en þó at vér stýrim penningum miklum, þá megum vér ekki deila af kappi við Hrafnkel, ok er þat satt, at sá er svinnr,er sik kann. Hefir hann þá marga málaferlum vafit, er meira bein hafa í hendi haft en vér. Sýnist mér þú vitlítill við hafa orðit, er þú hefir svá góðum kostum neitat. Vil ek mér hér engu af skipta.
   Þorbjörn mælti þá mörg herfilig orð til bróður síns ok segir því síðr dáð í honum sem meira lægi við. Hann ríðr nú í brott, ok skiljast þeir með lítilli blíðu. Hann léttir eigi, fyrr en hann kemr ofan til Leikskála, drepr þar á dyrr. Var þar til dura gengit. Þorbjörn biðr Sám út ganga. Sámr heilsaði vel frænda sínum ok bauð honum þar at vera. Þorbjörn tók því öllu seint. Sámr sér ógleði á Þorbirni ok spyrr tíðenda, en hann sagði víg Einars, sonar síns.
   "Þat eru eigi mikil tíðendi", segir Sámr, "þótt Hrafnkell drepi menn.
   Þorbjörn spyrr, ef Sámr vildi nökkura liðveizlu veita sér. "Er þetta mál þann veg, þótt mér sé nánastr maðrinn, at þó er yðr eigi fjarri höggvit".
   "Hefir þú nökkut eftir sæmðum leitat við Hrafnkel?"
   Þorbjörn sagði allt it sanna, hversu farit hafði með þeim Hrafnkeli.
   "Eigi hefi ek varr orðit fyrri", segir Sámr, "at Hrafnkell hafi svá boðit nökkurum sem þér. Nú vil ek ríða með þér upp á Aðalból, ok förum vit lítillátliga at við Hrafnkel, ok vita, ef hann vill halda in sömu boð. Mun honum nökkurn veg vel fara.
   "Þat er bæði", segir Þorbjörn, "at Hrafnkell mun nú eigi vilja, enda er mér þat nú eigi heldr í hug en þá, er ek reið þaðan".
   Sámr segir: "Þungt get ek at deila kappi við Hrafnkel um málaferli".
   Þorbjörn svarar: "Því verðr engi uppreist yðar ungra manna, at yðr vex allt í augu. Hygg ek, at engi maðr muni eiga jafnmikil auðvirði at frændum sem ek. Sýnist mér slíkum mönnum illa farit sem þér, er þykkist lögkænn vera ok ert gjarn á smásakir, en villt eigi taka við þessu máli, er svá er brýnt. Mun þér verða ámælissamt, sem makligt er, fyrir því at þú ert hávaðamestr ór ætt várri. Sé ek nú, hvat sök horfir".
   Sámr svarar: "Hverju góðu ertu þá nær en áðr, þótt ek taka við þessu máli ok sém vit þá báðir hrakðir?"
   Þorbjörn svarar: "Þó er mér þat mikil hugarbót, at þú takir við málinu. Verðr at þar, sem má."
   Sámr svarar: "Ófúss geng ek at þessu. Meir geri ek þat fyrir frændsemi sakir við þik. En vita skaltu, at mér þykkir þar heimskum manni at duga, sem þú ert."
   Þá rétti Sámr fram höndina ok tók við málinu af Þorbirni.

8. Sámr ok Hrafnkell riðu til alþingis.
Sámr lætr taka sér hest ok ríðr upp eftir dal ok ríðr á bæ einn ok lýsir víginu, fær sér menn á hendr Hrafnkeli. Hrafnkell spyrr þetta ok þótti hlægiligt, er Sámr hefir tekit mál á hendr honum.
   Leið nú á vetrinn, en at vári, þá er komit var at stefnudögum, ríðr Sámr heiman upp á Aðalból ok stefnir Hrafnkeli um víg Einars. Eftir þat ríðr Sámr ofan eftir dalnum ok kvaddi búa til þingreiðar, ok sitr hann um kyrrt, þar til er menn búast til þingreiðar.
   Hrafnkell sendi þá menn ofan eftir dalnum ok kvaddi upp menn. Hann ferr ór þingmönnum sínum, sjau tögum manns. Með þenna flokk ríðr hann austr yfir Fljótsdalsherað ok svá fyrir vatnsbotninn ok um þveran háls til Skriðudals ok upp eftir Skriðdal ok suðr á Öxarheiði til Berufjarðar ok rétta þingmannaleið á Síðu. Suðr ór Fljótsdal eru sjautján dagleiðir á Þingvöll.
   En eftir þat er hann var á brott riðinn ór heraði, þá safnar Sámr at sér mönnum. Fær hann mest til reiðar með sér einhleypinga ok þá, er hann hafði saman kvatt. Ferr Sámr ok fær þessum mönnum vápn ok klæði ok vistir. Sámr snýr aðra leið ór dalnum. Hann ferr norðr til brúa ok svá yfir brú ok þaðan yfir Möðrudalsheiði, ok váru í Möðrudal um nátt. Þaðan riðu þeir til Herðibreiðstungu ok svá fyrir ofan Bláfjöll ok þaðan í Króksdal ok svá suðr á Sand ok kómu ofan í Sauðafell ok þaðan á Þingvöll, ok var þar Hrafnkell eigi kominn, ok fórst honum því seinna, at hann átti lengri leið. Sámr tjaldar búð yfir sínum mönnum hvergi nær því, sem Austfirðingar eru vanir at tjalda.
   En nökkuru síðar kom Hrafnkell á þing. Hann tjaldar búð sína, svá sem hann var vanr, ok spurði, at Sámr var á þinginu. Honum þótti þat hlægiligt.
   Þetta þing var harðla fjölmennt. Váru þar flestir höfðingjar, þeir er váru á Íslandi. Sámr finnr alla höfðingja ok bað sér trausts ok liðsinnis, en einn veg svöruðu allir, at engi kvaðst eiga svá gott Sámi upp at gjalda, at ganga vildi í deild við Hrafnkel goða ok hætta svá sinni virðingu, segja ok þat einn veg flestum farit hafa, þeim er þingdeilur við Hrafnkel hafa haft, at hann hafi alla menn hrakit af málaferlum þeim, er við hann hafa haft.
   Sámr gengr heim til búðar sinnar, ok var þeim frændum þungt í skapi ok uggðu, at þeira mál myndi svá niðr falla, at þeir myndi ekki fyrir hafa nema skömm ok svívirðing. Ok svá mikla áhyggju hafa þeir frændr, at þeir njóta hvárki svefns né matar, því at allir höfðingjarnir skárust undan liðsinni við þá frændr, jafnvel þeir, sem þeir væntu, at þeim myndi lið veita.

9. Sámr hitti Þorkel Þjóstarsson.
Þat var einn morgin snemma, at Þorbjörn karl vaknar. Hann vekr Sám ok bað hann upp standa. "Má ek ekki sofa."
   Sámr stendr upp ok ferr í klæði sín. Þeir ganga út ok ofan at Öxará, fyrir neðan brúna. Þar þvá þeir sér.
   Þorbjörn mælti við Sám: "Þat er ráð mitt, at þú látir reka at hesta vára, ok búumst heim. Er nú sét, at oss vill ekki annat en svívirðing.
   Sámr svarar: "Þat er vel, af því at þú vildir ekki annat en deila við Hrafnkel ok vildir eigi þá kosti þiggja, er margr myndi gjarna þegit hafa, sá er eftir sinn náunga átti at sjá. Frýðir þú oss mjök hugar ok öllum þeim, er í þetta mál vildu eigi ganga með þér. Skal ek nú ok aldri fyrr af láta en mér þykkir fyrir ván komit, at ek geta nökkut at gert."
   Þá fær Þorbirni svá mjök, at hann grætr.
   Þá sjá þeir vestan at ánni, hóti neðar en þeir sátu, hvar fimm menn gengu saman frá einni búð. Sá var hár maðr ok ekki þrekligr, er fyrstr gekk, í laufgrænum kyrtli ok hafði búit sverð í hendi, réttleitr maðr ok rauðlitaðr ok vel í yfirbragði, ljósjarpr á hár ok mjök hærðr. Sá maðr var auðkenniligr, því at hann hafði ljósan lepp í hári sínu inum vinstra megin.
   Sámr mælti: "Stöndum upp ok göngum vestr yfir ána til móts við þessa menn."
   Þeir ganga nú ofan með ánni, ok sá maðr, sem fyrir gekk, heilsar þeim fyrri ok spyrr, hverir þeir væri. Þeir sögðu til sín. Sámr spurði þenna mann at nafni, en hann nefndist Þorkell ok kvaðst vera Þjóstarsson. Sámr spurði, hvar hann væri ættaðr eða hvar hann ætti heima. Hann kvaðst vera vestfirzkr at kyni ok uppruna, en eiga heima í Þorskafirði.
   Sámr mælti: "Hvárt ertu goðorðsmaðr?"
   Hann kvað þat fjarri fara.
   "Ertu þá bóndi?" sagði Sámr.
   Hann kvaðst eigi þat vera.
   Sámr mælti: "Hvat manna ertu þá?"
   Hann svarar: "Ek em einn einhleypingr. Kom ek út í fyrra vetr. Hefi ek verit útan sjau vetr ok farit út í Miklagarð, en em handgenginn Garðskonunginum, en nú em ek á vist með bróður mínum, þeim er Þorgeirr heitir.
   "Er hann goðorðsmaðr?" segir Sámr.
   Þorkell svarar: "Goðorðsmaðr er hann víst um Þorskafjörð ok víðara um Vestfjörðu."
   "Er hann hér á þinginu?" segir Sámr.
   "Hér er hann víst."
   "Hversu margmennr er hann?"
   "Hann er við sjau tigu manna," segir Þorkell.
   "Eru þér fleiri bræðrnir?" segir Sámr.
   "Er inn þriði", segir Þorkell.
   Hverr er sá?" segir Sámr.
   "Hann heitir Þormóðr", segir Þorkell, "ok býr í Görðum á Álftanesi. Hann á Þórdísi, dóttur Þórólfs Skalla-Grímssonar frá Borg."
   "Villtu nökkut liðsinni okkr veita?" segir Sámr.

  "Hvers þurfið þit við?" segir Þorkell.
   "Liðsinnis ok afla höfðingja", segir Sámr, "því at vit eigum málum at skipta við Hrafnkel goða um víg Einars Þorbjarnarsonar, en vit megum vel hlíta okkrum flutningi með þínu fulltingi."
   Þorkell svarar: "Svá er sem ek sagða, at ek em engi goðorðsmaðr."
   "Hví ertu svá afskipta gerr, þar sem þú ert höfðingjason sem aðrir bræðr þínir?"
   Þorkell sagði: "Eigi sagða ek þér þat, at ek ætta þat eigi, en ek selda þat í hendr Þorgeiri, bróður mínum, mannaforráð mitt, áðr en ek fór útan. Síðan hefi ek eigi við tekit, fyrir því at mér þykkir vel komit, meðan hann varðveitir. Gangið þit á fund hans, biðið hann ásjá. Hann er skörungr í skapi ok drengr góðr ok í alla staði vel menntr, ungr maðr ok metnaðargjarn. Eru slíkir menn vænstir til at veita ykkr liðsinni.
   Sámr segir: "Af honum munum vit ekki fá, nema þú sért í flutningi með okkr."
   Þorkell segir: "Því mun ek heita at vera heldr með ykkr en móti, með því at mér þykkir ærin nauðsyn til at mæla eftir náskyldan mann. Farið þit nú fyrir til búðarinnar ok gangið inn í búðina. Er mannfólk í svefni. Þit munuð sjá, hvar standa innar um þvera búðina tvau húðföt, ok reis ek upp ór öðru, en í öðru hvílir Þorgeirr, bróðir minn. Hann hefir haft kveisu mikla í fætinum, síðan hann kom á þingit, ok því hefir hann lítit sofit um nætr. En nú sprakk fótrinn í nótt, ok er ór kveisunaglinn, en nú hefir hann sofnat síðan ok hefir réttan fótinn út undan fötunum fram á fótafjölina sakar ofrhita, er á er á fætinum. Gangi sá inn gamli maðr fyrir ok svá innar eftir búðinni. Mér sýnist hann mjök hrymðr bæði at sýn ok elli. Þá er þú, maðr", segir Þorkell, "kemr at húðfatinu, skaltu rasa mjök ok fall á fótafjölina ok tak í tána þá, er um er bundit, ok hnykk at þér ok vit, hversu hann verðr við."
   Sámr mælti: "Heilráðr muntu okkr vera, en eigi sýnist mér þetta ráðligt."
   Þorkell svarar: "Annathvárt verði þit at gera, at hafa þat, sem ek legg til, eða leita ekki ráða til mín."
   Sámr mælti ok segir: "Svá skal gera sem hann gefr ráð til."
   Þorkell kvaðst mundu ganga síðar, -- "því at ek bíð manna minna."

10. Þjóstarssynir hétu Sámi liðveizlu.
Ok nú gengu þeir Sámr ok Þorbjörn ok koma í búðina. Sváfu þar menn allir. Þeir sjá brátt, hvar Þorgeirr lá. Þorbjörn karl gekk fyrir ok fór mjök rasandi. En er hann kom at húðfatinu, þá fell hann á fótafjölina ok þrífr í tána, þá er vanmátta var, ok hnykkir at sér, en Þorgeirr vaknar við ok hljóp upp í húðfatinu ok spurði, hverr þar færi svá hrapalliga, at hlypi á fætr mönnum, er áðr váru vanmátta. En þeim Sámi varð ekki at orði.
   Þá snaraði Þorkell inn í búðina ok mælti til Þorgeirs, bróður síns: "Ver eigi svá bráðr né óðr, frændi, um þetta, því at þik mun ekki saka. En mörgum tekst verr en vill, ok verðr þat mörgum, at þá fá eigi alls gætt jafnvel, er honum er mikit í skapi. En þat er várkunn, frændi, at þér sé sárr fótr þinn, er mikit mein hefir í verit. Muntu þess mest á þér kenna. Nú má ok þat vera, at gömlum manni sé eigi ósárari sonardauði sinn, en fá engar bætr ok skorti hvetvetna sjálfr. Mun hann þess gerst kenna á sér, ok er þat at vánum, at sá maðr gæti eigi alls vel, er mikit býr í skapi."
   Þorgeirr segir: "Ekki hugða ek, at hann mætti mik þessa kunna, því at eigi drap ek son hans, ok má hann af því eigi á mér þessu hefna."
   "Eigi vildi hann á þér þessu hefna", segir Þorkell, "en fór hann at þér harðara en hann vildi, ok galt hann óskygnleika síns, en vænti sér af þér nökkurs trausts. Er þat nú drengskapr at veita gömlum manni ok þurftugum. Er honum þetta nauðsyn, en eigi seiling, þó at hann mæli eftir son sinn, en nú ganga allir höfðingjar undan liðveizlu við þessa menn ok sýna í því mikinn ódrengskap."
   Þorgeirr mælti: "Við hvern eiga þessir menn at kæra?"
   Þorkell svaraði: "Hrafnkell goði hefir vegit son hans Þorbjarnar saklausan. Vinnr hann hvert óverk at öðru, en vill engum manni sóma vinna fyrir."
   Þorgeirr mælti: "Svá mun mér fara sem öðrum, at ek veit eigi mik þessum mönnum svá gott eiga upp at inna, at ek vilja ganga í deilur við Hrafnkel. Þykkir mér hann einn veg fara hvert sumar við þá menn, sem málum eigu at skipta við hann, at flestir menn fá litla virðing eða enga, áðr lúki, ok sé ek þar fara einn veg öllum. Get ek af því flesta menn ófúsa til, þá sem engi nauðsyn dregr til."
   Þorkell segir: "Þat má vera, at svá færi mér at, ef ek væri höfðingi, at mér þætti illt at deila við Hrafnkel. En eigi sýnist mér svá, fyrir því at mér þætti við þann bezt at eiga, er allir hrekjast fyrir áðr, ok þætti mér mikit vaxa mín virðing eða þess höfðingja, er á Hrafnkel gæti nökkura vík róit, en minnkast ekki, þó at mér færi sem öðrum, fyrir því at má mér þat, sem yfir margan gengr. Hefir sá ok jafnan, er hættir."
   "Sé ek", segir Þorgeirr, "hversu þér er gefit, at þú villt veita þessum mönnum. Nú mun ek selja þér í hendr goðorð mitt ok mannaforráð, ok haf þú þat, sem ek hefi haft áðr, en þaðan af höfum vit jöfnuð af báðir, ok veittu þá þeim, er þú villt."
   "Svá sýnist mér", segir Þorkell, "sem þá muni goðorð várt bezt komit, er þú hafir sem lengst. Ann ek engum svá vel sem þér at hafa, því at þú hefir marga hluti til menntar um fram alla oss bræðr, en ek óráðinn, hvat er ek vil af mér gera at bragði. En þú veizt, frændi, at ek hefi til fás hlutazt, síðan ek kom til Íslands. Má ek nú sjá, hvat mín ráð eru. Nú hefi ek flutt sem ek mun at sinni. Kann vera, at Þorkell leppr komi þar, at hans orð verði meir metin."
   Þorgeirr segir: "Sé ek nú, hversu horfir, frændi, at þér mislíkar, en ek má þat eigi vita, ok munum vit fylgja þessum mönnum, hversu sem ferr, ef þú villt."
   Þorkell mælti: "Þessa eins bið ek, at mér þykkir betr, at veitt sé."
   "Til hvers þykkjast þessir menn færir", segir Þorgeirr, "svá at framkvæmð verði at þeira máli?"
   "Svá er sem ek sagða í dag, at styrk þurfum vit af höfðingjum, en málaflutning á ek undir mér."
   Þorgeirr kvað honum þá gott at duga, -- "ok er nú þat til, at búa mál til sem réttligast. En mér þykkir sem Þorkell vili, at þit vitið hans, áðr dómar fara út. Munuð þit þá hafa annathvárt fyrir ykkart þrá nökkura hugan eða læging enn meir en áðr ok hrelling ok skapraun. Gengið nú heim ok verið kátir, af því at þess munu þit við þurfa, ef þit skuluð deila við Hrafnkel, at þit berið ykkr vel upp um hríð, en segi þit engum manni, at vit höfum liðveizlu heitit ykkr."
   Þá gengu þeir heim til búðar sinnar, váru þá einteitir. Menn undruðust þetta allir, hví þeir hefði svá skjótt skapskipti tekit, þar sem þeir váru óglaðir, er þeir fóru heiman.

11. Sámr gerði Hrafnkel sekan.
Nú sitja þeir, þar til er dómar fara út. Þá kveðr Sámr upp menn sína ok gengr til lögbergs. Var þar þá dómr settr. Sámr gekk djarfliga at dóminum. Hann hefr þegar upp váttnefnu ok sótti mál sitt at réttum landslögum á hendr Hrafnkeli goða, miskviðalaust með sköruligum flutningi. Þessu næst koma þeir Þjóstarssynir með mikla sveit manna. Allir menn vestan af landi veittu þeim lið, ok sýndist þat, at Þjóstarssynir váru menn vinsælir.
   Sámr sótti málit í dóm, þangat til, er Hrafnkeli var boðit til varnar, nema sá maðr væri þar við staddr, er lögvörn vildi frammi hafa fyrir hann at réttu lögmáli. Rómr varð mikill at máli Sáms. Kvaðst engi vilja lögvörn fram bera fyrir Hrafnkel.
   Menn hlupu til búðar Hrafnkels ok sögðu honum, hvat um var at vera. Hann veikst við skjótt ok kvaddi upp menn sína ok gekk til dóma, hugði, at þar myndi lítil vörn fyrir landi. Hafði hann þat í hug sér at leiða smámönnum at sækja mál á hendr honum. Ætlaði hann at hleypa upp dóminum fyrir Sámi ok hrekja hann af málinu. En þess var nú eigi kostr. Þar var fyrir sá mannfjölði, at Hrafnkell komst hvergi nær. Var honum þröngt frá í burtu með miklu ofríki, svá at hann náði eigi at heyra mál þeira, er hann sóttu. Var honum því óhægt at færa lögvörn fram fyrir sik. En Sámr sótti málit til fullra laga, til þess er Hrafnkell var alsekr á þessu þingi.
   Hrafnkell gengr þegar til búðar ok lætr taka hesta sína ok ríðr á brott af þingi ok unði illa við sínar málalykðir, því at hann átti aldri fyrr slíkar. Ríðr hann þá austr Lyngdalsheiði ok svá austr á Síðu, ok eigi léttir hann fyrr en heima í Hrafnkelsdal ok sezt á Aðalból ok lét sem ekki hefði í orðit.
   En Sámr var á þingi ok gekk mjök uppstertr. Mörgum mönnum þykkir vel, þó at þann veg hafi at borist, at Hrafnkell hafi hneykju farit, ok minnast nú, at hann hefir mörgum ójafnað sýnt.

12. Ráðagerð Þjóstarssona.
Sámr bíðr til þess, at slitit er þinginu. Búast menn þá heim. Þakkar hann þeim bræðrum sína liðveizlu, en Þorgeirr spurði Sám hlæjandi, hversu honum þætti at fara. Hann lét vel yfirþví.
   Þorgeirr mælti: "Þykkist þú nú nökkuru nær en áðr?"
   Sámr mælti: "Beðit þykki mér Hrafnkell hafa sneypu, er lengi mun uppi vera þessi hans sneypa, ok er þetta við mikla fémuni."
   "Eigi er maðrinn alsekr, meðan eigi er háðr féránsdómr, ok hlýtr þat at hans heimili at gera. Þat skal vera fjórtán náttum eftir vápnatak."
   En þat heitir vápnatak er alþýða ríðr af þingi.
   "En ek get", segir Þorgeirr, "at Hrafnkell mun heim kominn ok ætli at sitja á Aðalbóli. Get ek, at hann mun halda mannaforráð fyrir yðr. En þú munt ætla at ríða heim ok setjast í bú þitt, ef þú náir, at bezta kosti. Get ek, at þú hafir þat svá þinna mála, at þú kallar hann skógarmann, en slíkan ægishjálm, get ek, at hann beri yfir flestum sem áðr, nema þú hljótir at fara nökkuru lægra."
   "Aldri hirði ek þat", segir Sámr.
   "Hraustr maðr ertu", segir Þorgeirr, "ok þykki mér sem Þorkell frændi vili eigi gera endamjótt við þik. Hann vill nú fylgja þér, þar til er ór slítr með ykkr Hrafnkeli, ok megir þú þá sitja um kyrrt. Mun yðr þykkja nú vit skyldastir at fylgja þér, er vér höfum áðr mest í fengizt. Skulum vit nú fylgja þér um sinnsakar í Austfjörðu, eða kanntu nökkura þá leið til Austfjarða, at eigi sé almannavegr?"
   Sámr kveðst fara mundu ina sömu leið, sem hann fór austan. Sámr varð þessu feginn.

13. Sámr gerði Hrafnkel brott af Aðalbóli.
Þorgeirr valði lið sitt ok lét sér fylgja fjóra tigu manna. Sámr hafði ok fjóra tigu manna. Var þat lið vel búit at vápnum ok hestum.
   Eftir þat ríða þeir alla ina sömu leið, þar til er þeir koma í nætrelding í Jökulsdal, fara yfir brú á ánni, ok var þetta þann morgin, er féránsdóm átti at heyja. Þá spyrr Þorgeirr, hversu mætti helzt á óvart koma. Sámr kvaðst mundu kunna ráð til þess. Hann snýr þegar af leiðinni ok upp á múlann ok svá eftir hálsinum milli Hrafnkelsdals ok Jökulsdals, þar til er þeir koma útan undir fjallit, er bærinn stendr undir niðri á Aðalbóli. Þar gengu grasgeilar í heiðina upp, en þar var brekka brött ofan í dalinn, ok stóð þar bærinn undir niðri.



Thorbjorn hears at Hol of the slaying of Einar, his son. He takes ill to these tidings. Now takes he his horse and rides on to Adhalbol and bids Hrafnkel make amends for the slaying of his son.
He responds that he has slain more men than this one. “It is not unknown to you, that I will compensate no man in property, and yet men must accept it so. And yet I will allow, as it seems to me, that this my work is among the worst of those slayings which I have undertaken. You have been my neighbor for some time, and I have been fond of you and each of us to the other. Nothing in the slightest would have come of Einar and me if he had not ridden on the horse. And we will often regret that over which we have spoken, and we will seldom regret that, though we have spoken less rather than more. I will now demonstrate that this my work seems worse to me than those others which I have undertaken. I will provide your homestead with milk cows in the summer, and with meat in the autumn. So will I do for you each season, so long as you will dwell there. Your sons and daughters we will allow to travel with my protection, and they will win for themselves so that they might receive good rewards thereof. And all that which you know to be in my possession and which you need to have thereof, thus shall you say to me and never sit short thereon of those things which you need to have. You shall dwell, so long as it pleases you, and fare where the road takes you. Thus will I care for you until your dying day. Then shall we be settled. This I wish fondly, that many might say, that that man was well dear.”
“I will not take this offer,” says Thorbjorn.
“What then do you wish?” says Hrafnkel.
Then says Thorbjorn: “it is my will that we take men to the law courts with us.”
Hrafnkel answers: “Think you yourself then to be of equal bearing with me, and in this we will not be settled.”
Then rode Thorbjorn on his way and over across the district. He came to Laugarhus and comes upon Bjarni, his brother, and says to him these tidings, and asks him whether he might take some part in these matters.
Bjarni said that his bearing was not such, as Hrafnkel’s was-- “And though we might divert great wealth toward it, yet could we never deal in conflict with Hrafnkel, and it is true, that he is wise, who knows himself. He has to this day entangled many in lawsuits, who have had more bone in hand than we. You seem to me to have been small-witted, when you denied such good terms. For myself I will have no part in this.”
Thorbjorn uttered then many bitter words to his brother, and says that there is less courage in him to whom more is given. He rides now on his way, and they part with little love. He halts not till he comes over onto Leikskali, and knocks there on the door. One came then to the door. Thorbjorn asks Sam to come outside. Sam hails his kinsman well and bids him to stay. Thorbjorn took with this very coldly. Sam sees unhappiness and Thorbjorn and asks for tidings, and he declares the slaying of Einar, his son.
“Those are not great tidings,” says Sam, “though Hrafnkel kill men.”
Thorbjorn asks if Sam will give him any aid. “The matter lies thus, though I be the man nearest of kin, that the burden falls yet not far from you.”
“Have you sought any terms with Hrafnkel?”
Thorbjorn relates all and truly, how it had fared with him and Hrafnkel.
“I have not before been aware,” says Sam, “that Hrafnkel has so offered to any as he has to you. Now will I ride with you up on to Adhalbol, and we will go humbly before Hrafnkel, and see if he will uphold the same offer. Perhaps he will be in a good way.”
“It is both the case,” says Thorbjorn, “that Hrafnkel will not now be willing, and more importantly it is not now more agreeable to me than when I first rode from there.”
Sam says: “Burdensome, I think, will it be to contend with Hrafnkel in a lawsuit.”
Thorbjorn answers: “In this there is no prospect for you younger men, for whom all waxes large in the eye. I think that no man could possibly have more worthless wretches as kinsmen than I. It seems to me ill fared for such men as you, who wish to appear knowledgeable in the law and are eager for small suits, and will not take with this matter, which is so urgent. In this there will be much shame for you, as is fit, for you are the most brash man in our family. I see now, how this matter turns.”
Sam answers: “How much better are you then than before, though I take with this case and we are both driven away?”
Thorbjorn answers: “That would yet be a comfort to me, that you would take with the case. What will be, will be.”
Sam answers: “Unwilling I enter into this. More do I do this for the sake of our kinship than for you. And you shall know, that it is done for a foolish man, such as you are.”
Then Sam reached forth his hand and took the case with Thorbjorn.
Sam has a horse brought to him and rides up the dale and rides to a hall there and makes known the slaying, gathers to himself men against Hrafnkel. Hrafnkel hears this and thinks it laughable, that Sam has taken up suit against him.
The winter passed on, and in the spring, when it was come to the summoning days, Sam rides from his home up on to Adhalbol and summons Hrafnkel for the slaying of Einar. After that rides Sam over the dale and called up men. The gathers together out of his thingmen seventy men. With this group he rides east over Fljotsdalheradh and so over the head of the lake and across the ridge to Skridhudal and up over Skridhudal and south onto Oxarheidh to Berufjordh and reaches the path of the thingmen in Sidha. South out of Fljotsdal is seventeen days’ journey to the Thing field.
And after he was ridden out of the district Sam then gathered together man. Most of all gathered to the ride land lopers and those whom he had called before. Sam goes and brings to these men weapons and clothes and provisions. Sam turns another way out of the dales. he fares north to the bridges and so over the bridge and from there over Modhrudalsheith, and they were in Modhrudal through the night. From there they rode to Herdhibreithstung and so over Blafjoll and from there into Kroksdal and so south onto Sand and came over into Saudhafell and from there onto the Thingvoll, and Hrafnkel was not come there, and he fared more slowly because he had a longer road. Sam set up his booth over his men nowhere near where the Austfirthingar are want to set booth.
And somewhat later came Hrafnkel to the Thing. Most of the chieftains were there who were then in Iceland. Sam seeks all of the chieftains and bade them their support and aid, and one way answer they all, that no one owed Sam so well as to enter into conflict with Hrafnkel godhi and risk such humiliation, saying also that it had fared one way for most who had entered into Thing suits with Hrafnkel, that he had driven all men from those lawsuits which had been sought with him.
Sam goes home to his booth, and for those kinsmen was heart heavy, and they feared that their suit would fall so short that they would have nothing but shame and disgrace. And such great anxiety did the kinsmen have, that they enjoyed neither sleep nor food, because all the chieftains had withdrawn support from those kinsmen, equally well those whom they had wished might lend them aid.
It was one morning early, that Thorbjorn the old man awakes. He wakes Sam and bade him stand up. “I cannot sleep.”
Sam stands up and gets into his clothes. They go out and over to Oxara, below the bridges. There they washed themselves.
Thorbjorn spoke with Sam: “That is my counsel, that you have our horses brought out, and we prepare to go home. It can be seen now that for us there will be nothing other than disgrace.”
Sam answers: “That is well, because you wanted nothing other than to deal with Hrafnkel and would not accept those terms, which many a man would gladly have taken, he who after his kinsman was obliged to see. You have brought into question our character and all those who would enter into this suit with you. Never again shall I agree to anything save that it seems to me likely that I can accomplish it.”
Then Thorbjorn was so overwrought, that he wept.
Then they see from the west on the river, a little lower than they sat, where five men walked together from one booth. That was a tall man and yet not stout, who walked foremost, in a leaf green shirt and girt with sword in hand, a smoothly featured man and ruddy faced and distinguished of appearance, of light chestnut hair and well-haired. This man was easily recognized, for he had a light lock of hair on the left side.
Sam said: “Let us stand up and go west over the river to meet with these men.”
They go now over the river, and that man, who walked first, hails them from afar and asks who they might be. They introduced themselves. Sam asked the man for his name, and he named himself Thorkell and said himself to be the son of Thjost. Sam asked from where he was descended or were he made his home. He declared himself to be of the west firth by lineage and upbringing, and to have his home in Thorskafjordh.
Sam said: “Are you then a chieftain?”
He said that was far from the case.
“Are you then a yeoman?” said Sam.
He said that was not the case.
Sam said: “What manner of man are you then?”
He answers: “I am a land loper. I came out in the last winter. I have been abroad seven winters and fared into Constantinople, chosen as retainer to the Byzantine Emperor, and now I have lodgings with my brother, who is called Thorgeir.”
“Is he a chieftain?” says Sam.
Thorkell answers: “Chieftain is he certainly throughout Thorskafjordh and more widely about Vestfjordh.”
“Is he at the Thing?” says Sam.
“Certainly he is here.”
“With how many men is he?”
“He is with seventy men,” says Thorkell.
“Are there more brothers?” says Sam.
“There is the third,” says Thorkell.
“Who is that?” says Sam.
“He is called Thormod,” says Thorkell, “and he dwells in Gardhar on Alptanes. He has as wife Thordis, daughter of Thorolf Skalla-Grimsson from Borg.”
“Will you give us any help?” says Sam.
“What sort of help do you need?” says Thorkell.
“The help and the power of chieftains,” says Sam, “because we have a lawsuit to settle with Hrafnkel godhi concerning the slaying of Einar Thorbjarnarson, and we might well rely on your aid in our case.”
Thorkell: “it is just as I have said, that I am not a chieftain.”
“Why are you cut off from your inheritance so, when you are a chieftain’s son just as your other brothers?”
Thorkell said: “I did not say  to you that I had it not, but that I gave my authority into the hands of Thorgeir, my brother, before I went abroad. I have not taken with it since, because it seems to me to have been in good hands while he has kept it. Go you and meet with him, bid him his aid. He is a noble man in spirit and a brave fellow and well bred in all things, a young man and eager after renown. Such men are most likely to give you aid.”
Sam says: “From him we will get nothing, save that you are with us in pleading.”
Thorkell says: “in this I will how to be more with you than against you, because there seems to me to be sufficient need to speak after a closely related man. Go you now to the booths and walk inside them. The men are asleep. You will see where two leather hammocks stand athwart the booths, and one rises above another, and in the other sleeps Thorgeir, my brother. He has had a tremendous boil on his foot, since he came to the Thing, and for this reason he has slept little in the night. And now his foot has burst in the night, and the pus in the boil is out, and now he is slept since and kept his foot raised on a footboard due to the excessive heat on the foot. Let the old man walk on and so into the booth. He seems to me greatly stricken both in sight and age. Then when you, man,” says Thorkell, “come to the hammock, you shall rush forward and fall on the foot rest and take hold on that toe, which is bound, and jerk it toward you, and we shall see how he responds.”
Sam said: “Wise of counsel you might be, but that does not seem to me advisable.”
Thorkell answers: “Either you do what I suggest, or seek not my counsel.”
Sam spoke and says: “So it shall be done as he counsels.”
Thorkell said he would come later-- “For I await my men.”
And now go Sam and Thorbjorn and come into the tent. All the men sleep there. They see quickly where Thorgeir lay. Thorbjorn the old man goes forward and rushes on. And when he came to the hammock, then fell he onto the foot rest and takes the toe, the one which is sore, and pulls it violently, and Thorgeir awakens and leapt up in the hammock and asked who would come there so headlong as to leap onto the feet of a man which were clearly sore. And to this Sam and his friend had no answer.
Then came Thorkell quickly into the booth and said to Thorgeir, his brother: “Be not so hasty nor so angry, kinsman, over this, because it will not harm you. And for many a man things go not so well as he wishes, so that he is not mindful, so great a trouble is in his heart. And it is to be excused, kinsman, that your foot is sore, in which so much pain has been suffered. Of all things you must be most aware of this. Now that might also be, that to an old man no less a pain is the death of his son, when he gets no compensation and is destitute in all ways himself. He will always be made mindful of this, and it is to be expected that this man will not be much aware, in whom so great a sorrow is borne.”
Thorgeir says: “I wouldn’t think that he could blame me, because I didn’t kill his son, and for that reason he can’t avenge himself on me.”
“He would not avenge himself on you,” says Thorkell, “and he came on you harder than he intended, for which he has his poor sight to blame, and he hoped for some help from you. It is noble to give to a man old and needy. It is to him a great need, and not greed, that he speak after his son, and now all of the chieftains withdraw from aiding these men and display in this a great lack of nobility.”
Thorgeir said: “With whom do these men lay charge?”
Thorkell answered: “Hrafnkel godhi has slain the son of Thorbjorn without cause. He commits injustices against any whom he pleases, and will compensate no man for the same.”
Thorgeir said: “So it will go with me as with others, that I know of no reason to do such a thing for these men that I will go into a dispute with Hrafnkel. It seems to me that it has gone one way with him each summer against those men who carry cases against him, that most of these men receive but small compensation or nothing, before the end, and I see it fare one way for them all. For this reason I believe most men to be uneager in this, when no need draws them.”
Thorkell says: “That may be, that were it in my power and I were chieftain, that it would seem to me ill to deal with Hrafnkel. But it does not seem to me so, because it seems to me the best thing to do, when all men are driven away in defeat, and I would think that my fame would grow, or whatsoever chieftain who got a row over Hrafnkel, and would not lessen, though it fared for me as for others, because the same might befall me as it has many others. He prospers ever, who dares.”
“See I,” says Thorgeir, “how your thought is given you, that you will give aid to these men. Now I will give to you in hand my position as chieftain and my authority, and have you that, as I have had it before, and from here on we show each have it equally; and grant you then them, as you will.”
“So it seems to me,” says Thorkell, “that our chieftaindom will be best served, just as you have held it so long. I desire no man so well as you to have it, because you have many natural qualities in further abundance above all of us brothers, and I am undecided, as to what I will do at the moment. And you know, kinsman, that I have taken part in little, since I came to Iceland. I may now see, what my counsel is. Now have I done as I will do for the time. Let it be, that Thorkell of the lock of hair come there, that his word be more highly esteemed.”
Thorgeir says: “See I now, how it turns, kinsman, that it displeases you, and though I do not understand it we will follow these men, howsoever it fares, if it is your will.”
Thorkell said: “This one thing I ask, which seems to me better, that it be granted.”
“In what way do these men think themselves capable,” says Thorgeir, “that the case might be met with prosperity?”
“So it is as I said earlier in the day, that we need the strength of the chieftains, but I will carry the argument myself.”
Thorgeir said to him that this was good-- “and it is now time to prepare the case as best you may. And to me it seems as Thorkell wills, that you go to him, before the judgments are doled out. You will then have for your stubbornness either some consolation or disgrace still more than before, as well as affliction and vexation. Go home now and be merry, because you will have need of this, if you shall deal with Hrafnkel, that you bear yourselves well for a while, and say to no man, that we have given you aid.”
Then went they home to their booth, and were then much merry with ale. All men wondered at this, why they had so quickly taken a change of spirits, when they had been so unhappy when they had left from home.
Now they sit and wait, until the courts go out. Then calls Sam up his men and goes to the law rock. There was the court set. Sam walked boldly to the court. He delivers up immediately the calling of witnesses and sought his case by the right laws of the land against Hrafnkel godhi, without flaw in procedure, with distinguished performance. Immediately after come the sons of Thjostr with a great company of men. All men from the west of the land granted them aid, and it seemed that the sons of Thjostr were much blessed with friends.
Sam sought the suit until Hrafnkel was summoned to defense, save that that man there stood, who would carry forth the legal defense according to the right law of the court. A great roar of applause rose at the speech of Sam. None step forward who would agree to deliver the legal defense on behalf of Hrafnkel.
Men ran to the booth of Hrafnkel and said to him what had happened. He rose quickly and called up his men and went to the courts, and thought that they would be small defense on behalf of the land. He had that in his thought to lead unimportant men to pursue the case on his behalf. He thought to overrun the court before Sam and drive him from the case. But in this there was no choice. There was before him such a great gathering of men that Hrafnkel came nowhere near. Barred to him was the road with a great show of force, so that he could not hear the case which they sought against him. In this it was difficult for him to carry forth a legal defense for himself. And Sam sought the case to the fullest extent of the law, with the result that Hrafnkel was fully outlawed in this Thing.
Hrafnkel goes immediately to his booth and has a horse prepared and rides on his way from the Thing and little enjoys the result of the case, because he had never suffered so before. Rides he then east onto Lyngdalsheidhr and so east to Sidha, and does not let up until he comes home to Hrafnkelsdal and sits in Adhalbol and behaves as if nothing has happened.
And Sam was at the Thing and walked most arrogantly. To many men it seems well, though it had occurred in this way, that disgrace I come upon Hrafnkel, and they remember now, that he has shown to them much injustice.

Sunday, March 12, 2017

Reading from the Sagas: Hrafnkel's Saga, chapter 3, part one


Part three of my YouTube series, Reading from the Sagas. As usual the text follows, accompanied by a very literal translation not meant to be read independently but only as an aid in translation.


3. Frá Sámi ok Eyvindi ok frá Freyfaxa.
Bjarni hét maðr, er bjó at þeim bæ, er at Laugarhúsum heitir. Þat er við Hrafnkelsdal. Hann var kvángaðr ok átti tvá sonu við konu sinni, ok hét annarr Sámr, en annarr Eyvindr, vænir menn ok efniligir. Eyvindr var heima með feðr sínum, en Sámr var kvángaðr ok bjó í norðanverðum dalnum á þeim bæ, er heitir á Leikskálum, ok átti hann margt fé. Sámr var uppivöðlumaðr mikill ok lögkænn, en Eyvindr gerðist farmaðr ok fór útan til Nóregs ok var þar um vetrinn. Þaðan fór hann ok út í lönd ok nam staðar í Miklagarði ok fekk þar góðar virðingar af Grikkjakonungi ok var þar um hríð.
   Hrafnkell átti þann grip í eigu sinni, er honum þótti betri en annarr. Þat var hestr brúnmóálóttr at lit, er hann kallaði Freyfaxa sinn. Hann gaf Frey, vin sínum, þann hest hálfan. Á þessum hesti hafði hann svá mikla elsku, at hann strengði þess heit, at hann skyldi þeim manni at bana verða, sem honum riði án hans vilja.

4. Einarr réðst smalamaðr til Hrafnkells.
Þorbjörn hét maðr. Hann var bróðir Bjarna ok bjó á þeim bæ í Hrafnkelsdal, er á Hóli hét, gegnt Aðalbóli fyrir austan. Þorbjörn átti fé lítit, en ómegð mikla. Sonr hans hét Einarr, inn elzti. Hann var mikill ok vel mannaðr.
   Þat var á einu vári, at Þorbjörn mælti til Einars, at hann myndi leita sér vistar nökkurrar, -- "því at ek þarf eigi meira forvirki en þetta lið orkar, er hér er, en þér mun verða gott til vista, því at þú ert mannaðr vel. Eigi veldr ástleysi þessari brottkvaðning við þik, því at þú ert mér þarfastr barna minna. Meira veldr því efnaleysi mitt ok fátækt. En önnur börn mín gerast verkmenn. Mun þér þó verða betra til vista en þeim".
   Einarr svarar: "Of síð hefir þú sagt mér til þessa, því at nú hafa allir ráðit sér vistir þær, er beztar eru, en mér þykkir þó illt at hafa órval af".
   Einn dag tók Einarr hest sinn ok reið á Aðalból. Hrafnkell sat í stofu. Hann heilsar honum vel ok glaðliga. Einarr leitar til vistar við Hrafnkel.
   Hann svaraði: "Hví leitaðir þú þessa svá síð, því at ek mynda við þér fyrstum tekit hafa? En nú hefi ek ráðit öllum hjónum nema til þeirar einnar iðju, er þú munt ekki hafa vilja".
   Einarr spurði, hver sú væri. Hrafnkell kvaðst eigi mann hafa ráðit til smalaferðar, en lézk mikils við þurfa. Einarr kvaðst eigi hirða, hvat hann ynni, hvárt sem þat væri þetta eða annat, en lézk tveggja missera björg hafa vilja.
   "Ek geri þér skjótan kost", sagði Hrafnkell. "Þú skalt reka heim fimm tigu ásauðar í seli ok viða heim öllum sumarviði. Þetta skaltu vinna til tveggja missera vistar. En þó vil ek skilja á við þik einn hlut sem aðra smalamenn mína. Freyfaxi gengr í dalnum fram með liði sínu. Honum skaltu umsjá veita vetr ok sumar. En varnað býð ek þér á einum hlut. Ek vil, at þú komir aldri á bak honum, hversu mikil nauðsyn sem þér er á, því ek hefi hér allmikit um mælt, at þeim manni skylda ek at bana verða, sem honum riði. Honum fylgja tólf hross. Hvert sem þú villt af þeim hafa á nátt eða degi, skulu þér til reiðu. Ger nú sem ek mæli, því at þat er forn orðskviðr, at eigi veldr sá, er varar annan. Nú veiztu, hvat ek hefi um mælt".
   Einarr kvað sér eigi mundu svá mein gefit at ríða þeim hesti, er honum var bannat, ef þó væri mörg önnur til.

5. Einarr reið Freyfaxa.
Einarr ferr nú heim eftir klæðum sínum ok flytr heim á Aðalból. Síðan var fært í sel fram í Hrafnkelsdal, þar sem heitir á Grjótteigsseli. Einari ferr allvel at um sumarit, svá at aldri verðr sauðvant fram allt til miðsumars, en þá var vant nær þrimr tigum á sauðar eina nátt. Leitar Einarr um alla haga ok finnr eigi. Honum var vant nær viku.
   Þat var einn morgin, at Einarr gekk út snemma, ok er þá létt af allri sunnanþokunni ok úrinu. Hann tekr staf í hönd sér, beizl ok þófa. Gengr hann þá fram yfir ána Grjótteigsá. Hon fell fyrir framan selit. En þar á eyrunum lá fé þat, er heima hafði verit um kveldit. Hann stökkti því heim at selinu, en ferr at leita hins, er vant var áðr. Hann sér nú stóðhrossin fram á eyrunum ok hugsar at höndla sér hross nökkurt til reiðar ok þóttist vita, at hann myndi fljótara yfir bera, ef hann riði heldr en gengi. Ok er hann kom til hrossanna, þá elti hann þau, ok váru þau nú skjörr, er aldri váru vön at ganga undan manni, nema Freyfaxi einn. Hann var svá kyrr sem hann væri grafinn niðr.
   Einarr veit, at líðr morgunninn, ok hyggr, at Hrafnkell myndi eigi vita, þótt hann riði hestinum. Nú tekr hann hestinn ok slær við beizli, lætr þófa á bak hestinum undir sik ok ríðr upp hjá Grjótárgili, svá upp til jökla ok vestr með jöklunum, þar sem Jökulsá fellr undir þeim, svá ofan með ánni til Reykjasels. Hann spurði alla sauðarmenn at seljum, ef nökkurr hefði sét þetta fé, ok kvaðst engi sét hafa. Einarr reið Freyfaxa allt frá eldingu ok til miðs aftans. Hestrinn bar hann skjótt yfir ok víða, því at hestrinn var góðr af sér. Einari kom þat í hug, at honum myndi mál heim ok reka þat fyrst heim, sem heima var, þótt hann fyndi hitt eigi. Reið hann þá austr yfir hálsa í Hrafnkelsdal. En er hann kemr ofan at Grjótteigi, heyrir hann sauðarjarm fram með gilinu, þangat sem hann hafði fram riðit áðr. Snýr hann þangat til ok sér renna í móti sér þrjá tigu ásauðar, þat sama sem hann vantat hafði áðr viku, ok stökkti hann því heim með fénu.
   Hestrinn var vátr allr af sveita, svá at draup ór hverju hári hans, var mjök leirstokkinn ok móðr mjök ákafliga. Hann veltist nökkurum tólf sinnum, ok eftir þat setr hann upp hnegg mikit. Síðan tekr hann á mikilli rás ofan eftir götunum. Einarr snýr eftir honum ok vill komast fyrir hestinn ok vildi höndla hann ok færa hann aftr til hrossa, en hann var svá styggr, at Einarr komst hvergi í nándir honum. Hestrinn hleypr ofan eftir dalnum ok nemr eigi staðar, fyrri en hann kemr á Aðalból. Þá sat Hrafnkell yfir borðum. Ok er hestrinn kemr fyrir dyrr, hneggjaði hann þá hátt.
   Hrafnkell mælti við eina konu, þá sem þjónaði fyrir borðinu, at hon skyldi fara til duranna, -- "því at hross hneggjaði, ok þótti mér líkt vera hnegg Freyfaxa".
   Hon gengr fram í dyrrnar ok sér Freyfaxa mjök ókræsiligan. Hon sagði Hrafnkeli, at Freyfaxi var fyrir durum úti, mjök óþokkuligr.
   "Hvat mun garprinn vilja, er hann er heim kominn?" segir Hrafnkell. "Eigi mun þat góðu gegna.
   Síðan gekk hann út ok sér Freyfaxa ok mælti við hann: "Illa þykkir mér, at þú ert þann veg til gerr, fóstri minn, en heima hafðir þú vit þitt, er þú sagðir mér til, ok skal þessa hefnt verða. Far þú til liðs þíns.
   En hann gekk þegar upp eftir dalnum til stóðs síns.

6. Hrafnkell vá Einar smalamann.
Hrafnkell ferr í rekkju sína um kveldit ok svaf af um náttina. En um morguninn lét hann taka sér hest ok leggja á söðul ok ríðr upp til sels. Hann ríðr í blám klæðum. Öxi hafði hann í hendi, en ekki fleira vápna. Þá hafði Einarr nýrekit fé í kvíar. Hann lá á kvíagarðinum ok talði fé, en konur váru at mjólka. Þau heilsuðu honum. Hann spurði, hversu þeim færi at.
   Einarr svarar: "Illa hefir mér at farit, því at vant varð þriggja tiga ásauðar nær viku, en nú er fundinn.
   Hann kvaðst ekki at slíku telja -- "eða hefir ekki verr at farit? Hefir þat ok ekki svá oft til borit sem ván hefir at verit, at fjárins hafi vant verit. En hefir þú ekki nökkut riðit Freyfaxa mínum inn fyrra dag?"
   Hann kveðst eigi þræta þess mega.
   Hrafnkell svarar: "Fyrir hví reiðstu þessu hrossi, er þér var bannat, þar er hin váru nóg til, er þér var lofat? Þar mynda ek hafa gefit þér upp eina sök, ef ek hefða eigi svá mikit um mælt, en þó hefir þú vel við gengit".
   En við þann átrúnað, at ekki verði at þeim mönnum, er heitstrengingar fella á sik, þá hljóp hann af baki til hans ok hjó hann banahögg. Eftir þat ríðr hann heim við svá búit á Aðalból ok segir þessi tíðendi. Síðan lét hann fara annan mann til smala í selit.
   En hann lét færa Einar vestr á hallinn frá selinu ok reisti vörðu hjá dysinni. Þetta er kölluð Einarsvarða, ok er þaðan haldinn miðr aftann frá selinu.
There was a man called Bjarni, who dwelt at that homestead which was called Laugarhus. That is in Hrafnkelsdal. He was married and had two sons with his wife, and the one was called Sam, and the other Eyvind, handsome men and promising. Eyvind was home with his father, and Sam was married and dwelt in the northern valleys on that homestead, which was called Leikskalar, and he had much wealth. Sam was a highly confident man and knowledgeable in the law, and Eyvind became a trader and fared outward to Norway and was there for the winter. From there he also traveled more broadly into foreign lands and made a place for himself and Constantinople, and received great honor from the king of the Greeks, and was there for some time.
Hrafnkel had that thing in his possession, which seemed to him better than any other. It was a horse brownish gray in color with a dark stripe down its back, which he called Freyfax. He Gave to Frey, his friend, half of that horse. Upon this horsey place so much love that he exacted this vow, that he would be the death of any man who might ride upon him without his consent.
There was a man called Thorbjorn. He was the brother of Bjarni and dwelt on that homestead in Hrafnkelsdal which is called Hol, over against Adhalbol along the east. Thorbjorn had little wealth, and was greatly disabled. His son was called Einar, the eldest. He was large and well raised.
It was in one spring that Thorbjorn said to Einar that he should seek out for himself other lodgings-- “Because I have no need of more small work than what this household does, which is here, and for you there will be good lodgings, because you are well well bred. This request is not for lack of love for you, because you are the most helpful of my children. Rather it is due to my lack of means and my poverty. And my other children are become workmen. Yet for you there will be better things than for them.”
Einar answers: “Over-late and he said this to me, because all of those accommodations are decided upon now, which are best, and it seems ill to me to have what is left.”
One day Einar took his horse and rode on to Adhalbol. Hrafnkel sat in the sitting room. He hails him well and gladly. Einar seeks accommodations with Hrafnkel.
He answers: “Why sought you this so late, when I would have taken with you first? But now I had decided on all those servants save for that one task, which you will not want.”
Einar asked what that might be. Hrafnkel said that no man had been chosen for tending the small livestock, and indicated that there was great need for it. Einar said he did not care what he did, whether it was this or that, and indicated that he would have means for two seasons.
“I give to you brief terms,” said Hrafnkel. “You shall drive home fifty ewes into the shed and gather all the summer wood. This shall you attend to for two seasons’ wages. And though when I stipulate upon you one condition just as with my other shepherds. Freyfax walks in the dales with his retinue. To him you shall give care winter and summer. And I give you warning on one matter. It is my will that you come never onto his back, however great the need may be upon you, for I have decreed here in severest terms, that I shall be the death of that man who rides upon him. Twelve horses follow him. Whichever of them you will have in night or day you shall ride. Do now as I say, for it is an old proverb, that he prevails not, who warns another. Now you know of what I have said.”
Einar said that there would be no such mischief in him to ride on that horse which was forbidden to him, if there were yet others at hand.
Einar rides now home after his clothes and brings them home to Adhalbol. Afterwards they were brought into the shed in Hrafnkelsdal, in that place which is called Grjotteigssel. All fared well for Einar through the summer, so that he never lost a sheep all the way up to the midsummer, and then were near three tens of sheep wanting one night. Einar searches through all the pastors and finds them not. They were missing nearly a week.
It was one morning that Einar went out early, and it was then light of all sun mist and drizzling rain. He takes staff in hand, bridle and saddle cloth. He goes then over the river Grjotteigsa. It runs over from the front of the shed. And there on the sandbanks lay that livestock which had been home in the evening. He drove these home to the shed, and goes to search for those which were missing before. He sees now the stud horses before him on the sandbanks and thanks to take for himself a horse to ride, thinking that he might more swiftly bear them over if he rides a horse than if he walks. And when he comes to the horses he chases them, and they were now frightened, who would never before want to flee from man, save Freyfax alone. He was so quiet it was as if he was carved from stone.
Einar knows that the morning is passing, and thinks to himself that Hrafnkel may not know, though he ride on the horse. Now takes he the horse and sets the bridle, lays the saddle cloth on back of the horse under himself and rides up to Grjotargil, so up to the ice and west along the ice, there where Jokulsa falls under it, so over along the river to Reykjasel. He asked all the shepherds at the sheds if anyone had seen that livestock, and no one said that he had. It came into Einar’s mind that he should go home and drive that livestock first home, which was near, though he find the other not. Rode he then east over the ridges into Hrafnkelsdal. And when he comes over at Grjotteigl, he hears the bleating of sheep before him along the ravine, there where he had ridden before. Turns he there and sees three tens of sheep run to meet him, that which he had lost a week before, and he drove then home with the livestock.
The horse was all wet of sweat, so that it dripped over every hair of him, was very muddy and dearly tired. He rolls over some twelve times, and after that he sets forth a great neigh. Afterwards takes he a great race along the roads. Einar turns after him and attempts to come before the horse, wishing to handle him and bring him back to the horses, but he was so indignant that Einar came never near him. The horse runs over the dales and takes no rest till he comes on Adhalbol. Then set Hrafnkel at table. And when the horse comes before the door, he neighed loudly.
Hrafnkel spoke with a woman, who served at table, telling her she should go to the doors-- “For a horse neighed, and it seemed to me like the neigh of Freyfax.”
She walks forward to the doors and sees Freyfax much unclean. She said to Hrafnkel, that Freyfax was out before the door, looking much unagreeable.
“What did the wretch intend, who brought him home thus?” says Hrafnkel. “It will not come to good.”
Afterwards went he out and sees Freyfax, and says to him: “Ill it seems to me, that you are left in this state, my fosterling, and yet you had your wit in coming home, for you spoke to me in doing so, and so shall this be avenged. Fare you now to your family.”
And he went out immediately up along the dales to his stud.
Hrafnkel went to his bed in the evening and slept through the night. And in the morning he had his horse brought to him and laid saddle upon it and rode up to the shed. He rides in black clothes. An axe he had in hand, and no further weapon. Then had Einar newly driven the sheep into the pen. He lay on the wall of the pen and counted sheep, and the women were at milking. They hailed him. He asked, how it fared for them.
Einar answers: “Ill has it fared for me, for thirty ewes were missing near a week, and now are found.”
He says he recks not of this-- “or has nothing worse befallen? It has happened often, as one might expect, that sheep go missing. And have you not ridden my Freyfax this last day?”
He says he cannot deny this.
Hrafnkel answers: “For what reason rode you on this horse, which was forbidden to you, when there were yet enough who were permitted? In this I may have given you lenience, if I had not spoken so strongly, and yet you have persisted.”
And with that belief, that nothing good comes to a man upon whom the curse of a broken vow falls, he leapt then off the horse’s back and hewed him his death stroke. After that rides he home having thus acted to Adhalbol and announces these tidings. Afterwards he orders another man to go to the sheep in the shed.
And he had Einar brought west onto the hill from the shed and raised a pile of stones into a cairn. That is called Einarsvardha, and from there is reckoned midafternoon from the shed.